En 1985 André Lagarde aviá encontrat d'actors de l'occitanisme e lor aviá pausat tres questions. En 2025 lo jornal numeric Lengas publiquèt aqueles documents. Aquí çai-jos la contribucion de Cantalausa.
Responsas de Cantalausa a las tres questions d'André Lagarde (1985)
— Quora e cossí sètz vengut a l’occitanisme ?
Cossí venguèri a l’occitan ? Per còp d’astre ! Quand me mainèri que la lenga d’òc èra una lenga vertadièra : la lenga dels Trobadors.
Cossí venguèri a l’occitanisme ? Per conviccion ! Quand foguèri solid que la lenga èra estada afrabada per la vergonhabla crosada contra los Albigeses e quand me trachèri que l’escòla de Juli Ferry l’aviá matrassada a mòrt !
— De las accions qu’avètz menadas, de las òbras qu’avètz publicadas o de las qu’avètz en projècte, qu’es que vos sembla çò mai important ?
Çò mai important ? O pòdi pas dire que tot me pareis capital per salvar una lenga quand se morís. Tot çò que se fa, de l’alfabetizacion a l’Universitat, es una pèira que se clava dins la paret que nos apara del rèirevièlh imperialisme de París o de l’imperialisme novèl de New York. Tot çò que se fa : contes, cançons, collectatges, comptinas, recèrcas, reviradas, liturgia, ensenhament, militantisme de l’òme d’accion tròp sovent tot sol, o militantisme de l’escrivan que gaire degun lo legís pas... Tot aquò, a la condicion exprèssa que siá pas de folclòre, tot aquò nos apara de París, del sucre coma del baston !
Çò mai important dins çò que fau ? Ne sabi pas res tanpauc. La revirada dels Evangèlis foguèt, al mens per ieu, un prètzfach bravament important ; lo diccionari normatiu a venir (50 000 mots) me sembla tanben capital ; l’estudi de nòstra lenga de 480 a 1180 (estudi que fau pel moment), d’autras reviradas... estimi tot aquò capital.
— Cossí vesètz l’avenidor per la lenga e la cultura d’Òc ?
Coparem pas, que ieu crega, a la mòrt de la lenga viva.
Una lenga es una musica que ven del còr d’una maire ; mas ont son las maires occitanas d’antan que nos encigalèron tant plan ? Una lenga s’apren a l’ostal : dels racontes trufarèls o fantastics dels papetas a las pregàrias de las mametas, de las calinadas de la mamà als quitis damnes del papà.
Una lenga s’apren d’aurelha ; mas qual la parlarà als dròlles de l’an 2000 quand los que sèm ara serem pas mai ?
Una lenga s’apren per carrièras, mas qual la parla encara per la carrièra, al jorn d’uèi ?
De tot biais, una lenga s’apren pas a l’escòla de París, a rason d’una orada per setmana o per quinzenada, orada mai qu’estofegada dins un orari mai que claufit. Aquela orada estequida, derrabada a París, es pas res pus que l’injeccion eutanasica que nos farà cutar los uèlhs sens nos mainar solament qu’un còp de mai sèm estats endormits pel poder central.
Non, l’avenidor de la lenga, ieu lo vesi pas clar.
Cantalausa
Sorsa de l'entrevista : revista Lenga, 97, 2025 (l'entrevista es de 1985)
