De l'anar de la lenga
Un article de Patrici Pojada. Revista Lo Diari (numèro 14, junh de 2012).
Dins lo darrièr numèro del Diari, Miquèl Taiac, president de la seccion regionala de l’IEO, explicava, dins la rubrica “Opinion” [legir l'article], que als occitanistas lor fa paur de veire la realitat d’una lenga que se parla de mens en mens. Per anar contra aquò, cal crear, çò ditz, lòcs d’usatge per la lenga, cal tornar conquistar los usatges perduts. Aquò passa pel desvolopament de centres culturals de proximitat e subretot una accion de proximitat cap a la societat tota, dins las vilas e los vilatges. Segur qu’a rason e que nos cal trobar los biaisses per que l’occitan torne dins la vida vidanta e siá una lenga d’usatge. Mas me demandi se, finalament, los “occitanistas” an pro pres al seriós l’anar de la lenga. La question que val, al mieu sens, es plan simpla e a pas cambiat. Se volèm vertadièrament salvar la nòstra lenga, la cal transmetre e far viure, nosautres meteisses, primièrs. E aquò, segur, a d'implicacions e demanda coeréncia e responsabilitat.
Ara, i a un autre punt que me sembla essencial. L’abséncia d’estatut legal que ne patís la nòstra lenga explica la sieu situacion dramatica e condiciona la sieu preséncia gaireben nulla dins la societat e la precaritat extrèma de çò pauc qu’existís, tant val dire pas res. La precaritat institucionala, importanta, es pas sola e se tradusís tanben en precaritat lingüistica. Per far cort, cresi pas que l’occitan siá melhor parlat dins una forma que creson generala mas qu’i sabon pas destriar entre « careta » [ka’ɾeto] e « carreta » [ka’reto] (quand son pas simplament confondudas dins lo tragic [ka’ʁeto], tanplan dins l’orràs [ka’ʁɛtɔ] e mai [ka’ʁɛtə] ont un buòu s’i poiriá pas reconéisser se caliá que la tirès o participès a un Carnaval), entre « la paret » [lapa’ɾet] e « l’aparèt » [lapa’ɾɛt], ont las assimilacions consonanticas an desaparegut, ont las nasalizacions son nombrosas, ont se desbremba qu’existís un pronom neutre d’usatge obligatòri, que lo present e l’imperfait del subjontiu son pas intercambiables, ni dins un sens ni dins l’autre, que los pronoms se plaçan a tal endreit, e ne passi que la lista seriá longassa... E tot aquò, plan sovent, amb viraduras plan occitanistas, tissas lexicalas, tanplan ipercorreccions variadas que caldriá un descodaire per comprene...
La responsabilitat es generala, es de totes. Segur que podèm pas demandar a qualqu’un qu’a pas eretat la lenga dins bonas condicions de la parlar, espontanèament, coma 100 ans a. Mas benlèu que se poiriá exigir un esfòrç dels que l’ensenhan e que la fan ausir publicament (que parlen a la ràdio o a la television, que canten, que doblen dessenhs animats e films, qu’anóncien las estacions de tal mètro, etc.). E après nos planhèm - se planhon - que las gents s’i reconescan pas e que, tot còp, digan « ieu parli patoès pas òksitann » o, mai grèu bensai, « a la television, òc, eles, parlan òksitann » coma per indicar que la « bona » parladura es a la television. Cresètz pas que los enganen sus la qualitat del producte e sus la lenga ela meteissa ? Pr’aquò la lenga encara se parla e los qu’an l’astre de la poder utilizar en defòra del mitan occitanista sabon plan que, encara, son nombroses los que la parlan plan coma cal e que, tanlèu dubrir la boca nos donan leiçons. Aquel monde pòt jogar un ròtle, pòt èsser implicat ja que, contràriament a çò que se cretz (o se vòl créser ?) son pas indiferents a lor lenga, a la nòstra lenga occitana. E seriá pas a l’Institut d’Estudis Occitans d’ensenhar lo camin ?
Patrici Pojada
